Partycypacyjne rozwiązywanie złożonych problemów z wykorzystaniem myślenia systemowego

Od stuleci ludzie rozwijali i wykorzystywali modele, aby upraszczać i uogólniać najważniejsze cechy złożonego świata, w którym przyszło im żyć. Dzięki tym modelom, społeczności mogły – pomimo niepewności zmieniającego się świata – szukać porozumienia, debatować i podejmować decyzje. Graficzne narzędzia, takie jak modele myślowe, umożliwiają dyskusję nad złożonymi systemami osobom, dla których słowne opisy są zbyt długie i zawiłe. Pojedynczy model często zastępuje całe stronice tekstu, wymaganego do opisania wszystkich zmiennych i zależności między nimi. Myślenie systemowe dostarcza przystępnego wizualnego języka, który umożliwia porozumienie pomiędzy członkami zespołów lub interesariuszami z różnych obszarów, obejmujących politykę, naukę, biznes i społeczności lokalne. Ten nowy język stawia na wspólne dochodzenie do zrozumienia przyczyn złożonych problemów, w efekcie prowadząc do trwałych, systemowych rozwiązań.

Facylitacja grup i partycypacja społeczna

Grupy, zarówno rozumiane jako zespoły z pojedynczych organizacji, jak i gremia przedstawicieli różnych stron, mają wielki potencjał do osiągania wybitnych wyników. Niemniej jednak, potencjał ten często jest marnowany przez koncentrowanie się tylko na rozwiązywaniu problemów, z pominięciem procesów społecznych. Właściwe planowanie i facylitacja procesu grupowego może zdecydowanie poprawić jego wydajność. Szeroki zakres wiedzy i umiejętności członków grupy, podparty ich pełnym zaangażowaniem, umożliwia im wzajemne zrozumienie i wypracowanie nowych, kreatywnych pomysłów. Proces ten wieńczą propozycje konkretnych rozwiązań, do wdrożenia których przekonana jest cała grupa.

Tworzenie modeli komputerowych dynamiki systemów

Charakterystyczne dla złożonych systemów jest, że zaplanowane w dobrej wierze strategie często przynoszą nieoczekiwane skutki. Modele symulacyjne pozwalają na analityczne i dynamiczne spojrzenie na złożone sytuacje, umożliwiając analizę alternatywnych scenariuszy. Modele te są najbardziej efektywne, gdy rozwija się je partycypacyjnie. Można je budować w celu testowania hipotez w trakcie rozwiązywania złożonych problemów lub w projektach badawczych. Istnieje w nich również możliwość analizy alternatywnych strategii, co pozwala na testy ich efektywności. Tym sposobem, modele symulacyjne mogą służyć do dodatkowej weryfikacji eksperckich opinii na temat punktów wzmocnienia w systemie czyli działań, które przynoszą duże pożądane efekty przy niewielkich nakładach.

Tworzenie gier symulacyjnych i symulatorów zarządzania

Gry symulacyjne mogą być wykorzystywane jako efektywne narzędzie, za pomocą którego można zwiększać poziom zrozumienia i zaangażowania dla zmian. Dostarczają uproszczonej prezentacji głównego problemu w zrozumiałej, przyjaznej i angażującej formie. Można je przeprowadzać zarówno jako część warsztatów, jak i w formie internetowej rozgrywki wieloosobowej. Gry symulacyjne pozwalają zarówno doświadczyć najważniejszych aspektów wybranego problemu włącznie z trudnościami i przeszkodami, jak i ćwiczyć współpracę nakierowaną na osiągnięcie oczekiwanych efektów. Wielokrotnie obserwowaliśmy, jak dzięki grom malał opór ich uczestników, wzrastało natomiast ich zaangażowanie.

Wspieranie badań naukowych za pomocą metod i narzędzi systemowych

Metody systemowe mają szerokie zastosowania badawcze. Początkowo – jako tzw. “twarde” podejście systemowe – używane były do rozwijania złożonych modeli i wyrafinowanych analiz eksperckich. Z czasem rozszerzono ich zasięg tak aby uchwycić “miękkie”, trudne do uchwycenia czynniki społeczne i psychologiczne.

Modelowanie koncepcyjne może być wykorzystywane zarówno w fazie wyznaczania zakresu projektów badawczych – w celu osiągnięcia lepszego porozumienia pomiędzy członkami zespołu badawczego, przywołania punktu widzenia interesariuszy oraz lepszego formułowania hipotezy badawczej – jak i w późniejszych fazach, do integracji wyników badań. Modele symulacyjne pozwalają precyzyjnie testować dynamiczne konsekwencje przyjętych założeń. Stwarzają również możliwość pełniejszego testowanie hipotez. Ponadto, w formie symulatorów mogą być używane do rozpowszechniania wyników badań.

Zarządzanie wiedzą

Zarządzanie wiedzą to nowy, interdyscyplinarny obszar, zdobywający coraz większą popularność zarówno wśród naukowców, jak i praktyków. U jego podstaw leży postrzeganie wiedzy jako motoru dla wydajności i sukcesu organizacji. Problem generowania i dzielenia się wiedzą staje się jeszcze bardziej istotny w kontekście wielostronnej lub sieciowej współpracy. Współdzielona, łatwo dostępna wiedza wzmacnia zdolność do osiągania wyznaczonych celów w grupach i sieciach. Zarządzanie wiedzą jest kluczowe dla agentów zmian – innowatorów. Aby z powodzeniem zarządzać wiedzą, konieczne jest połączenie informacji, czynnika ludzkiego oraz strategicznych perspektyw. Można to osiągnąć dzięki solidnym ramom koncepcyjnym, jak i zróżnicowanemu zestawowi narzędzi do odkrywania, organizowania i pośrednictwa wiedzy.

Edukacja w zakresie myślenia systemowego

Chociaż myślenie systemowe zyskało już wielu zwolenników, wciąż daleko do utrwalenia w powszechnej świadomości wiedzy, jak pomagać ludziom w zrozumieniu tego podejścia i trenować ich w jego efektywnym wykorzystaniu. Kursy i warsztaty oferowane przez Centrum Rozwiązań Systemowych czerpią z ponad dziesięcioletniego doświadczenia w edukacji z zakresu myślenia systemowego. Wykorzystują empiryczne, zorientowane na uczestników podejście, aby zmaksymalizować efekty szkolenia i satysfakcję uczestników.